အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ဆူလာဝေစီကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသော ဆိုရိုဗာကိုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး နီကယ်တွင်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်။ နီကယ်သည် နေ့စဉ်သုံးပစ္စည်းများစွာတွင် မမြင်ရသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်- ၎င်းသည် သံမဏိ၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းများတွင် အပူပေးပစ္စည်းများနှင့် ဘက်ထရီများတွင် အီလက်ထရုတ်များတွင် ပျောက်ကွယ်သွားသည်။ ဆိုရိုဗာကိုအနီးတစ်ဝိုက်ရှိ တောင်ကုန်းများသည် တက်ကြွသော ပြတ်ရွေ့များတစ်လျှောက်တွင် ပေါ်လာသည့် လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းနှစ်ဆယ်ကျော်က ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ သံအောက်ဆိုဒ်နှင့် နီကယ်ကြွယ်ဝသော မြေဆီလွှာများဖြစ်သည့် လတ်တရိုက်များသည် အပူပိုင်းမိုးရွာသွန်းမှု၏ အဆက်မပြတ် တိုက်စားမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်။ ကျွန်တော် စကူတာကို တောင်ကုန်းပေါ် မောင်းတက်လိုက်တဲ့အခါ မြေပြင်ဟာ သွေးလိမ္မော်ရောင် အစင်းကြောင်းတွေနဲ့ အနီရောင်ကို ချက်ချင်းပြောင်းလဲသွားခဲ့တယ်။ မြို့တစ်မြို့စာလောက်ရှိတဲ့ ဖုန်ထူတဲ့ အညိုရောင် မီးခိုးခေါင်းတိုင်တစ်ခုကို ကျွန်တော်မြင်နိုင်တယ်။ ကားတစ်ကားစာလောက်ရှိတဲ့ ထရပ်ကားတာယာငယ်လေးတွေကို ပုံထားတယ်။ လမ်းတွေက မတ်စောက်တဲ့ အနီရောင်တောင်ကုန်းတွေကို ဖြတ်ပြီး ကြီးမားတဲ့ ပိုက်ကွန်တွေက မြေပြိုမှုတွေကို ကာကွယ်ပေးတယ်။ သတ္တုတွင်းကုမ္ပဏီ မာစီးဒီးစ်-ဘန့်ဇ် နှစ်ထပ်ဘတ်စ်ကားတွေက အလုပ်သမားတွေကို သယ်ဆောင်တယ်။ ကုမ္ပဏီရဲ့ ပစ်ကပ်ထရပ်ကားတွေနဲ့ လမ်းကြမ်းလူနာတင်ယာဉ်တွေက ကုမ္ပဏီရဲ့ အလံကို လွှင့်ထူထားတယ်။ မြေကြီးက တောင်ကုန်းတွေနဲ့ ချိုင့်ခွက်တွေဖြစ်ပြီး ပြားချပ်ချပ် အနီရောင်မြေကြီးကို ဇစ်ဇက် စတုဂံပုံအဖြစ် ခေါက်ထားတယ်။ ထိုနေရာကို သံဆူးကြိုးများ၊ ဂိတ်များ၊ ယာဉ်အသွားအလာမီးများနှင့် လန်ဒန်မြို့နီးပါး အရွယ်အစားရှိသော လုပ်ပိုင်ခွင့်ဧရိယာတွင် ကင်းလှည့်နေသော ကော်ပိုရိတ်ရဲတပ်ဖွဲ့များက စောင့်ကြပ်ထားသည်။
ဒီသတ္တုတွင်းကို အင်ဒိုနီးရှားနဲ့ ဘရာဇီးအစိုးရတွေ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပိုင်ဆိုင်ပြီး ကနေဒါ၊ ဂျပန်နဲ့ အခြားနိုင်ငံတကာကော်ပိုရေးရှင်းတွေက ရှယ်ယာတွေပိုင်ဆိုင်ထားတဲ့ PT Vale က လည်ပတ်နေပါတယ်။ အင်ဒိုနီးရှားဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နီကယ်ထုတ်လုပ်သူဖြစ်ပြီး Vale ဟာ ဆိုက်ဘေးရီးယားသတ္တုသိုက်တွေ တည်ဆောက်နေတဲ့ ရုရှားကုမ္ပဏီ Norilsk Nickel ပြီးရင် ဒုတိယအကြီးဆုံး နီကယ်တူးဖော်ရေးကုမ္ပဏီဖြစ်ပါတယ်။ မတ်လမှာ ရုရှားက ယူကရိန်းကို ကျူးကျော်ပြီးနောက် နီကယ်ဈေးနှုန်းတွေ တစ်ရက်တည်းမှာ နှစ်ဆတက်သွားပြီး London Metal Exchange မှာ ရောင်းဝယ်မှုကို တစ်ပတ်ကြာ ရပ်ဆိုင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒီလိုဖြစ်ရပ်မျိုးက Elon Musk လိုလူတွေကို သူတို့ရဲ့ နီကယ်က ဘယ်ကလာတာလဲလို့ တွေးစေခဲ့ပါတယ်။ မေလမှာ သူဟာ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ Joko Widodo နဲ့ တွေ့ဆုံပြီး “မိတ်ဖက်” ဖွဲ့ဖို့ အလားအလာရှိတဲ့အကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့ပါတယ်။ သူက အကွာအဝေးရှည်လျှပ်စစ်ကားတွေမှာ နီကယ်လိုအပ်တာကြောင့် စိတ်ဝင်စားပါတယ်။ Tesla ဘက်ထရီတစ်လုံးမှာ ၄၀ ကီလိုဂရမ်လောက် ပါဝင်ပါတယ်။ အံ့သြစရာတော့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အင်ဒိုနီးရှားအစိုးရဟာ လျှပ်စစ်ကားတွေဆီ ပြောင်းရွှေ့ဖို့ အလွန်စိတ်ဝင်စားပြီး သတ္တုတူးဖော်ရေး လုပ်ပိုင်ခွင့်တွေကို တိုးချဲ့ဖို့ စီစဉ်နေပါတယ်။ တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ Vale ဟာ Sorovaco မှာ သတ္တုကြိတ်ခွဲစက်ရုံအသစ်နှစ်ခု တည်ဆောက်ပြီး တစ်ခုကို အဆင့်မြှင့်တင်ဖို့ ရည်ရွယ်ထားပါတယ်။
အင်ဒိုနီးရှားတွင် နီကယ်တူးဖော်ခြင်းသည် နှိုင်းရအားဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုအသစ်တစ်ခုဖြစ်သည်။ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယ၏ ကိုလိုနီအစိုးရသည် ဂျာဗားနှင့် မာဒူရာမှလွဲ၍ အခြားကျွန်းများတွင် စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်။ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ်သတ္တုတွင်းအင်ဂျင်နီယာ Eduard Abendanon က Sorovako တွင် နီကယ်သိုက်တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း သတင်းပို့ခဲ့သည်။ နှစ်နှစ်ဆယ်အကြာတွင် ကနေဒါကုမ္ပဏီ Inco မှ ဘူမိဗေဒပညာရှင် HR “Flat” Elves ရောက်ရှိလာပြီး စမ်းသပ်တွင်းတစ်တွင်း တူးဖော်ခဲ့သည်။ အွန်တာရီယိုတွင် Inco သည် နီကယ်ကို အသုံးပြု၍ ဒင်္ဂါးပြားများနှင့် လက်နက်များ၊ ဗုံးများ၊ သင်္ဘောများနှင့် စက်ရုံများအတွက် အစိတ်အပိုင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်။ ဆူလာဝေစီသို့ ချဲ့ထွင်ရန် Elves ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်၏ အင်ဒိုနီးရှားကို သိမ်းပိုက်မှုကြောင့် တားဆီးခံခဲ့ရသည်။ ၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် Inco ပြန်လာသည်အထိ နီကယ်သည် အများအားဖြင့် ထိခိုက်မှုမရှိပါ။
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် Sorovaco လုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ရရှိခြင်းဖြင့် Inco သည် ဈေးသက်သာသော လုပ်အားခနှင့် အကျိုးအမြတ်များသော ပို့ကုန်စာချုပ်များမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိရန် မျှော်လင့်ခဲ့သည်။ အစီအစဉ်မှာ အရည်ကျိုစက်ရုံတစ်ခု၊ ၎င်းကို ကျွေးမွေးရန် ရေကာတာတစ်ခုနှင့် ကျောက်မိုင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ရန်နှင့် ကနေဒါဝန်ထမ်းများကို ခေါ်ယူရန်ဖြစ်သည်။ Inco သည် ၎င်းတို့၏ မန်နေဂျာများအတွက် ဘေးကင်းသော နေရာတစ်ခု၊ အင်ဒိုနီးရှားသစ်တောတွင် ကောင်းမွန်စွာ စောင့်ကြပ်ထားသော မြောက်အမေရိကဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်တစ်ခုကို လိုချင်ခဲ့သည်။ ၎င်းကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် အင်ဒိုနီးရှားဝိညာဉ်ရေးလှုပ်ရှားမှု Subud ၏ အဖွဲ့ဝင်များကို ငှားရမ်းခဲ့သည်။ ၎င်း၏ခေါင်းဆောင်နှင့် တည်ထောင်သူမှာ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များတွင် ဂျာဗားတွင် စာရင်းကိုင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော Muhammad Subuh ဖြစ်သည်။ သူလမ်းလျှောက်နေစဉ် တစ်ညတွင် မျက်စိကွယ်သွားသော အလင်းလုံးတစ်ခုသည် သူ့ခေါင်းပေါ်သို့ ကျဆင်းသွားသည်ဟု သူက ဆိုသည်။ ၎င်းသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ သူ့အပေါ်တွင် ညတိုင်းဖြစ်ပျက်ခဲ့ပြီး သူ့အဆိုအရ ၎င်းသည် "စကြဝဠာတစ်ခုလုံးကို ပြည့်နှက်နေသော နတ်ဘုရား၏ စွမ်းအားနှင့် လူ့ဝိညာဉ်ကြား ဆက်စပ်မှုကို ဖွင့်လှစ်ပေးသည်" ဟု ဆိုသည်။ ၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် သူသည် ဗြိတိသျှ ရုပ်ကြွင်းလောင်စာ စူးစမ်းရှာဖွေသူနှင့် လျှို့ဝှက်ဆန်းကြယ်သူ George Gurdjieff ၏ နောက်လိုက် John Bennett ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်။ ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဘန်နက်သည် ဆူဘူအား အင်္ဂလန်သို့ ဖိတ်ကြားခဲ့ပြီး ဥရောပနှင့် သြစတြေးလျ ကျောင်းသားအဖွဲ့သစ်နှင့်အတူ ဂျကာတာသို့ ပြန်လာခဲ့သည်။
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် International Design Consultants အမည်ရှိ အရည်အချင်းမပြည့်မီသော အင်ဂျင်နီယာကုမ္ပဏီတစ်ခုကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ဂျကာတာတွင် ကျောင်းများနှင့် ရုံးခန်းအဆောက်အအုံများကို တည်ဆောက်ခဲ့သည် (၎င်းသည် ဆစ်ဒနီရှိ Darling Harbor အတွက် မဟာအစီအစဉ်ကိုလည်း ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်)။ သူသည် အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုးများနှင့် သီးခြားတည်ရှိသော Sorovako တွင် ထုတ်ယူရေးဝါဒဆန်သော ယူတိုးပီးယားတစ်ခုကို အဆိုပြုခဲ့ပြီး၊ သတ္တုတွင်းများ၏ ရှုပ်ထွေးမှုမှ ဝေးကွာသော်လည်း ၎င်းတို့က အပြည့်အဝ ပံ့ပိုးပေးထားသည်။ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် Sorovako မှ ကီလိုမီတာအနည်းငယ်အကွာတွင် စူပါမားကတ်၊ တင်းနစ်ကွင်းနှင့် နိုင်ငံခြားသားအလုပ်သမားများအတွက် ဂေါက်ကွင်းတစ်ခုပါရှိသော ဂိတ်တံခါးပါ အသိုက်အဝန်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်။ ပုဂ္ဂလိကရဲများသည် စူပါမားကတ်၏ ပတ်လည်နှင့် ဝင်ပေါက်ကို စောင့်ကြပ်ကြသည်။ Inco သည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား၊ ရေ၊ လေအေးပေးစက်များ၊ တယ်လီဖုန်းများနှင့် တင်သွင်းလာသော အစားအစာများကို ထောက်ပံ့ပေးသည်။ ၁၉၇၇ မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ထိုနေရာတွင် ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော မနုဿဗေဒပညာရှင် Katherine May Robinson ၏ အဆိုအရ “ဘာမြူဒါဘောင်းဘီတိုနှင့် ပေါင်မုန့်များဝတ်ဆင်ထားသော အမျိုးသမီးများသည် ရေခဲပီဇာဝယ်ရန် စူပါမားကတ်သို့ မောင်းနှင်သွားပြီးနောက် အပြင်ဘက်တွင် မုန့်များနှင့် ကော်ဖီသောက်ရန် ရပ်နားကြသည်။ အိမ်ပြန်လမ်းတွင် လေအေးပေးစက်တပ်ဆင်ထားသော အခန်းသည် သူငယ်ချင်းတစ်ဦး၏အိမ်မှ “ခေတ်မီလိမ်လည်မှု” တစ်ခုဖြစ်သည်။
ထိုနယ်မြေကို စောင့်ကြပ်ပြီး ကင်းလှည့်နေဆဲဖြစ်သည်။ ယခုအခါ အင်ဒိုနီးရှား အဆင့်မြင့်ခေါင်းဆောင်များသည် ထိုနေရာတွင် ကောင်းမွန်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသော ဥယျာဉ်ပါသည့် အိမ်တစ်လုံးတွင် နေထိုင်ကြသည်။ သို့သော် အများပြည်သူသုံး နေရာများတွင် ပေါင်းပင်များ၊ အက်ကွဲနေသော ဘိလပ်မြေများနှင့် သံချေးတက်နေသော ကစားကွင်းများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသည်။ ဘန်ဂလိုအချို့ကို စွန့်ပစ်ထားပြီး သစ်တောများက အစားထိုးဝင်ရောက်လာခဲ့သည်။ ဤလစ်လပ်မှုသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် Vale မှ Inco ကို ဝယ်ယူခြင်းနှင့် အချိန်ပြည့်အလုပ်မှ စာချုပ်အလုပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းနှင့် ပိုမိုရွေ့လျားနိုင်သော အလုပ်သမားအင်အားတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ကျွန်ုပ်အား ပြောပြခဲ့သည်။ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များနှင့် Sorovako အကြား ခြားနားချက်မှာ ယခုအခါ လူတန်းစားအပေါ် အခြေခံသည်- မန်နေဂျာများသည် ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်များတွင် နေထိုင်ကြပြီး အလုပ်သမားများသည် မြို့တွင်းတွင် နေထိုင်ကြသည်။
သစ်တောထူထပ်သော တောင်တန်း ၁၂၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာနီးပါးကို ခြံစည်းရိုးများဖြင့် ဝန်းရံထားသော ထိုမြေကွက်သည် ကိုယ်တိုင်ဝင်ရောက်၍မရပါ။ တံခါးများစွာကို ဂိတ်စောင့်များချထားပြီး လမ်းများကိုလည်း ကင်းလှည့်စောင့်ကြပ်ထားသည်။ မိုင်းတွင်းများ တူးဖော်နေသော ဧရိယာ - စတုရန်းကီလိုမီတာ ၇၅ နီးပါး - ကို ဆူးကြိုးများဖြင့် ခြံစည်းရိုးခတ်ထားသည်။ တစ်ညတွင် ကျွန်ုပ်သည် ဆိုင်ကယ်စီးပြီး တောင်ကုန်းပေါ်သို့ တက်နေစဉ် ရပ်လိုက်သည်။ တောင်ကြောနောက်တွင် ဝှက်ထားသော ချော်ရည်ပုံကြီးကို မမြင်ရသော်လည်း ချော်ရည်အပူချိန်နီးပါးရှိသော မီးတောင်၏ အကြွင်းအကျန်များ တောင်အောက်သို့ စီးဆင်းနေသည်ကို ကျွန်ုပ်ကြည့်နေမိသည်။ လိမ္မော်ရောင်မီးရောင်တစ်ခု လင်းလာပြီး မှောင်မိုက်ထဲတွင် မိုးတိမ်တစ်ခု မြင့်တက်လာကာ လေတိုက်ခတ်မှုကြောင့် လွင့်စင်သွားသည်အထိ ပျံ့နှံ့သွားသည်။ မိနစ်အနည်းငယ်တိုင်းတွင် လူလုပ်ပေါက်ကွဲမှုအသစ်တစ်ခုသည် ကောင်းကင်ကို လင်းစေသည်။
ဝန်ထမ်းမဟုတ်သူတွေ သတ္တုတွင်းထဲကို ခိုးဝင်နိုင်တဲ့ တစ်ခုတည်းသောနည်းလမ်းက မာတာနိုရေကန်ကိုဖြတ်သွားရုံပါပဲ၊ ဒါကြောင့် ကျွန်တော် လှေစီးသွားခဲ့တယ်။ ပြီးတော့ ကမ်းနားမှာနေတဲ့ အာမို့စ်က ကျွန်တော့်ကို ငရုတ်ကောင်းခင်းတွေကိုဖြတ်ပြီး တစ်ချိန်က တောင်တန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အခုတော့ အခေါင်းပေါက်တစ်ခုလို ဖြစ်နေတဲ့နေရာရဲ့ ခြေရင်းကို ရောက်တဲ့အထိ ခေါ်သွားခဲ့တယ်။ တစ်ခါတလေမှာ မူရင်းနေရာကို ဘုရားဖူးသွားလို့ရပြီး ကျွန်တော့်ရဲ့ ခရီးသွားလာမှုမှာ အထောက်အကူပြုတဲ့ ပစ္စည်းတွေထဲက နီကယ်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဟာ ကားတွေ၊ လေယာဉ်တွေ၊ စကူတာ၊ လက်တော့ပ်တွေ၊ ဖုန်းတွေကနေ လာတာပါ။
Editor London Review of Books, 28 Little Russell Street London, WC1A 2HNletters@lrb.co.uk Please provide name, address and telephone number.
The Editor London Review of Books 28 Little Russell Street London, WC1A 2HN Letters@lrb.co.uk Please provide name, address and phone number
London Review of Books အက်ပ်ဖြင့် မည်သည့်နေရာတွင်မဆို ဖတ်ရှုနိုင်ပါပြီ၊ ယခုအခါ Apple စက်ပစ္စည်းများအတွက် App Store၊ Android စက်ပစ္စည်းများအတွက် Google Play နှင့် Kindle Fire အတွက် Amazon တို့တွင် ဒေါင်းလုဒ်လုပ်နိုင်ပါပြီ။
နောက်ဆုံးထုတ်၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ မော်ကွန်းတိုက်များနှင့် ဘလော့ဂ်မှ အဓိကအချက်များအပြင် သတင်းများ၊ ပွဲများနှင့် သီးသန့်ပရိုမိုးရှင်းများ။
ဤဝဘ်ဆိုက်သည် အကောင်းဆုံးအတွေ့အကြုံကို ပေးစွမ်းရန်အတွက် Javascript ကို အသုံးပြုရန် လိုအပ်ပါသည်။ Javascript အကြောင်းအရာများကို လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် သင့်ဘရောက်ဆာဆက်တင်များကို ပြောင်းလဲပါ။